HERALEM 16 Kasım 2018 Cuma
A B C D E F G Ğ H I İ J K L M N O Ö P R S Ş T U Ü V Y Z
Reklamlar
Yeni Eklenen Çok Okunan
ĞULÜVV 1535
ĞUFRÂN 1293
GABN 2030
IRZ 1232
ĞAFFÂR 1354
ÖDÜNÇ 1358
İÂNE 1254
ÎCÂB 1466
ÇİLE 1706
CELÎL 1456
CELDE 1755
BİRR 5273
BURHAN 3120
ÂSİTÂNE 2320
BEYT 2165
GABN 2030
ATEİZM 1974
ABES 1883
BASAR 1834
BEŞÎR 1807
CEBRÂİL 1771
CELDE 1755
» BURHAN
Beyazlaşmak, hastalıktan kurtulup iyileşmek, delil getirmek, galip gelmek anlamlarındaki "b-r-h" kökünden türeyen burhan sözlükte, kesin delil, kanıt hüccet anlamlarına gelir. Kur'ân'da isim şeklinde 8 âyette geçmiş ve hak ile batılı, doğru ile yanlışı ayıran bütün şüpheleri gideren kesin delil anlamında kullanılmıştır: "Ey İnsanlar! Size Rabbinizden bir delil (burhan) geldi ve size apaçık bir nur indirdik." (Nisâ, 4/174) âyetindeki; buradaki delil/burhan, Hz. Muhammed'dir (a.s.) "Allâh ile birlikte başka bir ilâh mı var? De ki: Eğer doğru iseniz delilinizi (burhaneküm) getirin" (Neml, 27/64; Enbiyâ, 21/24; Bakara, 2/11; Mü'minûn, 23/117). Hz. Musa'nın asası ve elinin bembeyaz olması mucizesine de burhan denilmiştir (Kasas, 28/32).

Gazzalî burhanı, "doğruluğu devamlı olan, değişikliğe uğraması imkânsız olan ve kesin bilgi meydana getiren delildir" diye tanımlamıştır.

Fıkıh usulûnde, fıkhî kıyas ve kesin delile; Kelam ilminde Allah'ın varlığını ispat etmede kullanılan delillere burhan denilmiştir. Burhan, kesin öncüllerden oluştuğu doğru bilgiye dayandığı ve bütün bilgiler için güvenilir delil sayıldığı için mu'temed diye de isimlendirilmiştir. Ayrıca tecrübî verilere dayanan burhanlara, burhan-ı tecrübî, hem akıl hem tecrübî verilere dayanan burhana ise, burhan-ı mahlut; zarûrî ve bedihî öncüllere dayanan burhana burhan-ı vicdâni; zarûrî ve bedihî öncüllerden çıkarılmış bilgilere dayanan burhana, burhan-ı nazarî adı verilmiştir.

Mantık ilminde burhan; bir kıyasta sonucun ispat edilmesini sağlayan orta terimdir. Orta terim öncüller ile sonucu birbirine bağlar. Mesela; "Her şeyi yaratan Allah'tır", "su da bir şeydir", "öyle ise suyu da yaratan Allah'tır" kıyasında "yaratma" orta terimdir. Birinci cümle büyük öncül, ikinci cümle küçük öncül, üçüncü cümle sonuçtur.

İslâm mantıkçıları, burhan'ı delilden daha özel bir anlamda kullanmışlardır. Bunlara göre burhanda orta terim; büyük öncül ile küçük öncül arasındaki ilginin yani sonuçtaki hükmün illeti olur. Orta terimin, bu ilginin hem zihindeki hem de realitedeki illeti olursa buna burhan-ı limmî, sadece zihindeki illeti olursa burhan-ı innî adını alır. Mesela, "her öksüren hastadır", "Ali öksürüyor", "öyleyse Ali de hastadır" kıyasında "öksürme" orta terimi hem zihnî hem haricî illettir. Yani öksürme, hem zihnen Ali'nin hasta olduğu hükmüne varılmasını sağlıyor, hem de hastalığın fiilen vuku bulduğuna delalet ediyor.

"Her veremli öksürür", "Ali veremlidir", "öyleyse Ali de öksürür" kıyası sadece burhan-ı innîdir. Çünkü veremli olma orta terimi, öksürüğe zihinde delalet ediyor, realitede ise Ali'nin öksürüp öksürmediği bilinmiyor.

Fıkıh usulünde burhan-ı limmîye kıyas-ı illet, burhan-ı innîye ise kıyas-ı delalet denir. Bazı mantıkçılar sebepten sonuca götüren kıyasa burhan-ı limmî (argument apriori), sonuçtan sebebe götüren kıyasa burhan-ı innî (argument aposteriori) demişlerdir. Genel ve küllî hükümlerden cüz'î ve hususî hükümler elde etmeye ta'lil (tümden gelim, dedüksüyon), özel hükümlerden genel hükümlere geçmeye, cüziden küllîye gitmeye istikrâ (tüme varım, endüksiyan) denir.

İlk ve orta çağ felsefesinde sadece aklın verilerine dayanan delillere burhan denilirken modern felsefede hem aklî, hem de tecrübî delillere burhan denilmektedir. Sonuçlardan hükümlere gidilerek yapılan delile burhan-ı tahlîli hükümlerden sonuçlara gidilerek yapılan delile burhan-ı terkîbi denir. Bu iki delili çağdaş felsefeciler burhan-ı riyazi olarak adlandırmışlar ve bunun en mükemmel delil olduğunu kabul etmişlerdir.

Bir fikrin doğruluğunu, zıddının yanlışlığını ispat ederek ortaya çıkarmaya burhan-ı hulfi /burhan-ı nakz denir. (İ.K.)

Bu Sayfa 2011-09-24 Tarihinden Beri 3119 Kez Okundu.
Kaynak: Diyanet


Reklamlar
Türkü Sözleri Başkentler Türkiye İller Yemek Tarifleri İl Plaka Kodları Son Depremler Telefon Kodları Ülke Telefon Kodları
Meteoroloji Son Durum Dini Açıklamalı Sözler 2012 Dini Günler
Doğum Günü Mesajları
Aşk Sözleri
Özlü Sözler
Anlamlı Sözler
Çocuk İçin Sözler
Kocam İçin Sözler
Karım İçin Sözler
Anneler Günü Mesajları
Babalar Günü Mesajları
Geçmiş Olsun Mesajları
Aile Sözleri
Teşvik Edici Sözler
Özel Gün Mesajları
Espirili Mesajlar
Aşk Espirileri
Maniler
Tekerlemeler
Erkek İçin Sözler
Dünyaya Yön Veren Sözler
Özlem Sözleri
Günaydın Mesajları
Anonim Sözler
Sevgi Sözleri
Ahlak Sözleri
Yalnızlık Sözleri
İyi Geceler Mesajları
Dostluk Sözleri
Atatürk Sözleri
Aşk Mesajları
Kandil Mesajları
Bayram Mesajları
Özür Sözleri
Ata Sözleri
Sevgililer Günü Mesajları
Evlilik Kutlama Mesajları
Muzip Sözler
Asker Mesajları
Taraftar Mesajları
Duygusal Mesajlar
Cuma Günü Mesajları
Öğrenci Mesajları
Espirili Sözler
Mutluluk Mesajları
Kadın İçin Sözler
Romantik Mesajlar
Kutlama Mesajları
Sevgi Mesajları
Yeni Yıl Mesajları
Kamyon Yazıları
Bilgi Üzerine Sözler
Ölüm Sözleri
Popüler Sözler
iletişim - hakkımızda - gizlilik
Genel